CMK 135 Ne Demek? Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Önemli Bir Madde
Bugün akşam ofisten çıkarken aklımda bir soru belirdi: “CMK 135 ne demek?” İnsanın kafasında bazen öyle takılan sorular oluyor ki, bir şekilde bu konu hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsunuz. Hemen hatırladım, İstanbul’da yaşıyoruz, yoğun bir iş gününün ardından akşam blog yazıyorum, ama aynı zamanda hukuki terimler hakkında da merakım var. Bu soruyu soran birinin aslında basit bir işlem hakkında ne kadar kafa karıştırıcı bir noktada olduğunu düşündüm ve yazmaya karar verdim. Hadi gelin, birlikte CMK 135’i anlamaya çalışalım.
Ceza Muhakemesi Kanunu ve CMK 135’in Yeri
CMK, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun kısaltmasıdır ve aslında Türk Ceza Yargılaması’nın temel dayanaklarından biridir. Ceza mahkemelerinde nasıl bir yol izleneceği, hangi usullerin takip edileceği gibi pek çok konuda düzenleme yapar. CMK’nın 135. maddesi ise, biliyorsunuz ki pek çok insan için aslında günlük hayatlarında doğrudan karşılaşmadıkları bir durumdur. Fakat bu madde, özellikle tutukluluk halinin devamı ve infaz aşamaları gibi önemli bir hukuk kuralını içeriyor. Peki, 135. maddede ne var? Hadi, hemen ona bakalım.
CMK 135: Tutukluluk Halinin Denetimi
CMK 135, aslında tutukluluk halinin denetimi ile ilgili bir madde. Yani bir kişi tutuklandığında, bu kişinin tutukluluk halinin sürekliliği ve gerekliliği, belli aralıklarla denetleniyor. Bu denetim, şüpheli ya da sanık olan kişinin haksız yere uzun süre tutuklu kalmaması adına oldukça önemli. Bunu bir nevi bir “güvence” olarak da düşünebiliriz. Mesela, bir insan haksız yere tutuklanmışsa, CMK 135 devreye giriyor ve yargılama süreci daha adil bir hale getirilmeye çalışılıyor. Gündelik hayatımızda belki de birçoğumuz bu tür durumlardan çok uzak ya da bununla karşılaşmıyoruz ama böyle bir durumda nasıl bir mekanizmanın işlediğini anlamak, adaletin nasıl işlediği konusunda bir farkındalık yaratıyor.
Geçmişten Günümüze CMK 135
CMK 135’in geçmişi aslında Türk Ceza Hukuku’nun gelişimiyle paralel bir şekilde ilerlemiş. Özellikle 2000’li yıllarda yapılan değişiklikler, tutukluluğa ilişkin hakların güçlendirilmesi açısından önemli adımlar atılmasını sağladı. Bu değişikliklerin bir sonucu olarak, şüphelinin ve sanığın tutukluluk halinin denetimi daha sık ve daha sistemli hale getirildi. Gerçekten de o dönemde yapılan değişiklikler, tutukluluk süresinin aşırı uzamasının önüne geçilmesini sağladı. Yani CMK 135, aslında bir nevi hukukun “insan odaklı” çalışmasının bir örneği gibi bir şey. Hangi durumda tutukluluğun devam etmesi gereklidir? Hangi koşullarda serbest bırakılmalıdır? İşte CMK 135, bu soruların cevabını çok daha somut bir şekilde veriyor.
Bugünkü Durum ve Uygulama
Bugün baktığımızda, CMK 135 bir yandan hukukun gelişmesinin, bir yandan da sosyal adaletin sağlanmasındaki önemli araçlardan biri olarak karşımıza çıkıyor. Örneğin, günümüz Türkiye’sinde tutukluluk haline ilişkin sıkça yapılan denetimler, bazen haklı bazen de haksız tutuklamalarla karşılaşılan durumlarda adil bir çözüm bulmaya çalışıyor. Yani aslında bu madde, başta adil bir yargı süreci için oldukça önemli bir işlev görüyor. Bunun dışında, basında yer alan bazı yüksek profilli davalara da bu maddede yapılan denetimlerin ne kadar gerekli olduğunu gözler önüne seriyor. Birçok kişi tutukluluk halinin ne kadar uzun süre devam ettiğiyle ilgili endişelerini dile getiriyor, CMK 135 işte tam burada devreye giriyor.
Gelecekte CMK 135’in Olası Etkileri
Bir genç olarak, hukuk alanında sürekli gelişen bir yapının parçası olmak bana her zaman heyecan verici gelmiştir. CMK 135 gibi maddeler, hukuk sistemindeki şeffaflığı artırmanın ve adaletsizliğin önüne geçmenin yollarını sunuyor. Gerçekten de CMK 135’i daha geniş bir perspektiften değerlendirdiğimizde, bu tür yasal düzenlemelerin, gelecekteki adalet sistemine nasıl etki edeceğini de görmek mümkün. Teknolojinin ve dijitalleşmenin arttığı bir dönemde, tutukluluk sürelerinin daha etkin bir şekilde denetlenmesi ve denetim mekanizmalarının daha şeffaf hale gelmesi, toplumsal barışın sağlanması açısından çok önemli bir adım olabilir.
Bir de şunu düşündüm: Yaşadığımız toplumda her gün sayısız insan bu hukuk süreciyle doğrudan ya da dolaylı yoldan etkileşimde bulunuyor. Kimisi bu süreci gözlerken farkında değil, kimisi ise tam da hayatının bir noktasında bu maddeye takılabilir. Bizler, gündelik yaşamımızda bu yasal düzenlemeleri ne kadar içselleştirirsek, toplum olarak o kadar güçlü ve sağlıklı bir yapıya sahip olabiliriz. CMK 135, belki de ceza yargılaması sürecinde herkesin eşit haklara sahip olmasının teminatı olarak gelecekte daha da önemli bir hale gelecektir.